Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Güneş Sistemi ve gezegenler

Gökkuşağı neden yuvarlaktır, çift gökkuşağının renkleri neden ters döner? Damlalar, ışık ve gözlemci geometrisi

Damlalardaki kırılma, iç yansıma ve renk ayrışmasıyla gökkuşağını açıklıyoruz. Güneşin karşı yönünden yaklaşık 42 dereceyi, her gözlemciye farklı gökkuşağını, ikinci yayın renk sırasını ve tam çemberleri ayırın.

사냥개 (Sanyanggae)Yayımlanma Güncelleme 10 dakika

Bu, Korece özgün metnin çevirisidir. Korece özgün metin · Çeviri incelemesi: Yapay zekâ incelemesi

Damlalardaki kırılma ve iç yansımayı, renk ayrışmasını ve bakış yönünü ayıran gökkuşağı açıklama şeması
Sanyanggae tarafından hazırlanan açıklayıcı şema. Gökkuşağında ışık yolunu, renk ayrışmasını ve bakış yönünü düzenler; gerçek gözlem fotoğrafı veya hassas ışın hesabının ölçekli çizimi değildir.

1. Yağmurun dinmesi tek başına gökkuşağı oluşturmaz

Yağmurdan sonra görülen renkli yay, bulutlara asılmış boyalı bir köprü gibi görünebilir. Ancak gökkuşağı sabit bir cisim değil; güneş ışığı, havadaki su damlaları ve gözlemcinin konumu uygun olduğunda ortaya çıkan optik bir olaydır. Genellikle Güneş'i arkanıza alıp önünüzdeki yağmur damlalarına baktığınızda bulunur. Bulunduğunuz yerde yağmur durmuş olsa bile ileride güneş alan damlalar kaldıysa koşullar uygun olabilir. Buna karşılık yağmur yağmış olması yetmez: Güneş kapanmışsa veya yanlış yöne bakıyorsanız gökkuşağı görünmeyebilir.

Burada yağmur bulutunun bütününün konumundan çok göze ulaşan ışığın yolu önemlidir. Birbirinden uzakta duran iki kişi aynı gökyüzüne baksa da her birinin gözüne ışık gönderen damla grupları farklıdır. Aynı manzaranın gökkuşağı diyebiliriz; ancak aynı boyalı nesneye farklı yönlerden bakmış olmayız. Gökkuşağının sonu varmış gibi görünen yere yürüyerek o sona ulaşamamamızın nedeni de budur. Gözlemci hareket ettikçe gökkuşağını görünür kılan damlalar ve görüş koşulları değişir.

2. Damlada kırılma ve yansıma birlikte gerçekleşir

Işık havadan suya eğik girdiğinde ilerleme yönünün değişmesine kırılma denir. Damlanın içine giren ışığın bir kısmı arka sınırda yansıyıp yeniden ön tarafa yönelir; sudan havaya çıkarken bir kez daha kırılır. Birincil gökkuşağını açıklayan temel yol, girişte kırılma, damlanın içinde bir yansıma ve çıkışta kırılmadan oluşur. Damlayı yalnızca düz bir ayna veya tek bir prizma gibi düşünmek, hem bu yolu hem de bakış yönünü açıklamaya yetmez.

Damlayla karşılaşan ışığın tamamı bu yoldan gelmez. Bir kısmı başka yönlere yansır veya damlanın içinden geçer. Buradaki iç yansımaya mutlaka tam iç yansıma demek de gerekmez. Gökkuşağını açıklayan ışık yolunda sınırdaki ışığın bir kısmı yansırken bir kısmı geçebilir. Gerçek yağmur damlalarının biçimleri ve boyutları değişse de ilkeleri öğrenirken küçük, küresel bir damla düşünmek yararlıdır. Bu sadeleştirme temel renk-açı ilişkisini anlamaya yöneliktir; bütün damlaların kusursuz küre olduğu iddiası değildir.

3. Renkleri damla yeniden üretmez

Güneş ışığı farklı dalga boylarını içerir. Suyun kırılma indisi dalga boyuna göre değiştiği için renklerin yön değiştirme miktarları da biraz farklıdır. Buna renk ayrışması, yani dispersiyon denir. Damla, beyaz ışığa onda bulunmayan boya katmaz; birlikte gelen ışığı farklı yönlere ayırır. Suda ilerleyen görünür ışıkta genellikle mor taraf kırmızı taraftan daha çok kırılır. Ancak gökkuşağının dış rengini belirlerken yalnızca giriş kırılmasına değil, iç yansımayla çıkış kırılmasını da içeren bütün yola bakmak gerekir.

Birincil gökkuşağında kırmızı dışta, mor içtedir. Sıklıkla yedi renk öğreniriz; fakat gerçek bantlar yedi ayrı boya örneğinden değil, sürekli bir tayftan oluşur. Renklere verdiğimiz adlarla gözün veya fotoğrafın ayırdığı bantların belirginliği aynı şey değildir. Bu yüzden fotoğrafta tam yedi çizgi sayamamak, gördüğümüzün gökkuşağı olmadığını göstermez. Damla boyutu ve gözlem koşulları renklerin belirginliğini ve ek yayları etkiler; basit temel şema bütün ince desenleri tek başına öngöremez.

4. Yaklaşık 42 derece gökyüzünde sabit bir yükseklik değildir

Güneş'in tam karşı yönünü, yani başınızın gölgesinin yönünü düşünün. Birincil gökkuşağının dış kırmızı bandı bu Güneş karşıtı yönün çevresinde yaklaşık 42 derece uzaklıktaki doğrultularda görünür. Bu açı gözlemcinin gözüne göre tanımlanır; damlalara olan uzaklığı veya yerden sabit yüksekliği belirtmez. Küresel damladan çıkan ışığın belirli açılar çevresinde daha çok toplanması parlak bir bant oluşturur. 42 derece, temel ilkeyi açıklayan yaklaşık değerdir; bütün renklere ve gerçek damlalara tek ve kesin bir sayı uygulanmaz.

Aynı açıyı koruyan bütün bakış doğrultuları bir koni oluşturur; bu yönlerin gökyüzündeki izi çemberdir. Yerden bakarken yerin ve ufkun altının kapattığı bölüm nedeniyle genellikle bu çemberin yalnızca bir yayını görürüz. Güneş alçaldıkça karşı yön ufka yaklaşır ve daha yüksek bir yay görülebilir. Güneş yükseldiğindeyse aynı çemberin daha büyük kısmı ufkun altında kalır. Bu, düz zeminden sık görülen yağmur gökkuşağını açıklar; yüksek bir noktadan aşağıdaki damlalara bakarken de gökkuşağının kesinlikle görünemeyeceği sonucuna genişletilmemelidir.

5. Çift gökkuşağının dış yayında bir yansıma daha vardır

Bazen birincil yayın dışında daha soluk renkli bir yayla çift gökkuşağı görürüz. Bu ikincil yayı oluşturan temel ışık yolu damlanın içinde iki yansımadan sonra dışarı çıkar. Yol değiştiği için yay birincilden daha dışta görünür ve renk sırası da tersine döner. İkincil yayda kırmızı içte, mor dıştadır. Bu, aynı gökkuşağının gökyüzüne düşen ikinci gölgesi veya aynı tek yansımalı ışığın yalnızca daha uzaktan gelmesi değildir. Renk sırasını anlamanın başlangıcı, farklı ışık yollarını ayırmaktır.

İkincil yayın genellikle daha sönük olmasının nedeni, ek yansımayı içeren yoldan göze daha az ışık ulaşmasıdır. İki yay arasındaki, çevresinden daha koyu görünen bölgeye İskender'in karanlık bandı denir. Bu, orada mutlaka siyah bulut veya ayrı bir siyah madde bulunduğu anlamına gelmez; iki yayı oluşturan temel ışınların çıkış yönlerinin dağılımıyla ilişkilidir. Gerçek gökyüzü parlaklığına arka plandaki bulutlar ve başka ışıklar da katkıda bulunduğundan, aralığın koyu göründüğü tek bir sahneden bulut kalınlığı veya yağmur miktarı hesaplanamaz.

6. Dairesel gökkuşağını ve fotoğrafları okumak

Uçaktan veya yüksek bir gözlem noktasından bakıldığında aşağıda da güneş alan damlalar bulunabilir; böylece çemberin daha büyük kısmı, bazen de tamamı görünür. Yerden görülen yay başka bir olaya dönüşmüş değildir; görüşü kapatan koşullar değişmiştir. Fıskiye veya su serpintisinde benzer geometri bulunabilir, ancak her serpintinin belirgin gökkuşağı oluşturacağı garanti değildir. Güneş'i arkanıza alıp damlaların bulunduğu yönü incelemek bakış yönünü anlamaya yardımcı olur. Gökkuşağı ararken Güneş'e doğrudan bakmak veya tehlikeli bir yere gitmek gerekmez.

Bir fotoğrafta birincil ve ikincil yayın iç-dış renk sırasına, ufukla yayın ilişkisine ve çekim konumuna birlikte bakın. Geniş açılı mercek veya kadrajın kesildiği yer görüntünün izlenimini değiştirebilir; tek fotoğraftan damlaların uzaklığı veya sabit bir gökkuşağı ucunun koordinatları çıkarılamaz. Bu yazının görseli Sanyanggae tarafından hazırlanan açıklayıcı bir şemadır; kırılma ve iç yansıma, renk ayrışması ve bakış yönü olmak üzere üç soruyu özetler. Gerçek gözlem fotoğrafı, ışınların hassas hesaplandığı ölçekli çizim veya renk bantlarının belirginliğini birebir yeniden üreten veri değildir.

Kanıtlar ve kaynaklar

Bu yazı kamuya açık kaynaklara dayanır. Bir kuruluşun kaynak gösterilmesi, yazıyı incelediği veya onayladığı anlamına gelmez.

Yayıncı hakkında ve iletişim

Aynı konudaki diğer yazılar