Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Zonnestelsel en planeten

De gebogen strepen van de Malaspinagletsjer: ijsstroming lezen op een satellietbeeld

Lees een Landsat 9-beeld in valse kleuren van de Malaspinagletsjer in Alaska. Onderscheid geel ijs en donkere morenebanden en leer over stroming, surges en de grenzen van één beeld.

사냥개 (Sanyanggae)Gepubliceerd Bijgewerkt 10 min

Dit is een vertaling van het Koreaanse origineel. Koreaans origineel · Vertaalcontrole: Gecontroleerd door AI

Landsat 9-valsekleurenbeeld van Malaspina’s brede gele ijs, gebogen donkerblauwe en paarse morenebanden en groen omliggend terrein
Valsekleurencomposiet van banden 1, 5 en 7 uit Landsat 9 OLI-2-waarnemingen van 27 oktober 2023. Geen foto in natuurlijke kleuren of temperatuurkaart. De door NASA geleverde JPEG wordt op deze website gebruikt zonder uitsnijden of kleurverandering.Beeldbron: NASA Earth Observatory image by Wanmei Liang, using Landsat data from the U.S. Geological Survey.

1. Begin bij de gele waaier en de gebogen strepen

Midden op de hoofdafbeelding ligt een brede gele massa met meerdere donkere banden die langs de randen buigen. IJs stroomt uit smalle dalen in de bergen bovenaan en spreidt zich uit over het bredere terrein eronder. Dit is de Malaspinagletsjer in het zuidoosten van Alaska. Het beeld is een kleurencomposiet van gegevens die het OLI-2-instrument van Landsat 9 op 27 oktober 2023 verzamelde. Het geeft niet rechtstreeks de kleuren weer die iemand op de grond zou zien. De opnamedatum en de kleurtoewijzing kennen helpt deze ongebruikelijke patronen nauwkeuriger te lezen.

Volg eerst apart het heldere ijs en de donkere banden daarin. Langs de rand van het brede centrale ijs maken de banden grote lussen, terwijl in het van rechtsboven afdalende deel duidelijke zigzagplooien opvallen. Ook de turquoise bergen rondom en het groene terrein onderaan zijn te onderscheiden. Dat zijn geen decoratieve kleuren op hetzelfde materiaal, maar het gezamenlijke resultaat van verschillende oppervlaktereflectie en werkelijk terrein. Zien dat een lijn buigt en verklaren hoe die ontstond zijn echter verschillende stappen.

2. Geel ijs betekent geen warm ijs

Satellietinstrumenten registreren licht van het oppervlak in verschillende golflengtebanden. Dit beeld combineert Landsat-banden 1, 5 en 7. Band 1 is de kust-/aerosolband aan het kortgolvige uiteinde van zichtbaar licht; band 5 is nabij-infrarood en band 7 kortgolvig infrarood. Ook informatie uit voor mensen onzichtbare golflengten krijgt schermkleuren, vandaar de term valsekleurenbeeld. ‘Vals’ betekent hier dat de weergegeven kleuren afwijken van gewone natuurlijke kleuren, niet dat het terrein verzonnen is.

In deze combinatie verschijnen terreinen met ijs en water in rode, oranje en gele tinten, vegetatie in groen en rotsen in blauw. Ook het centrale gele ijs moet volgens die weergave worden gelezen. De drie gebruikte banden zijn niet de thermisch-infrarode banden voor temperatuurwaarneming; geel of rood bewijst dus niet rechtstreeks een hoge temperatuur. Bij een andere bandcombinatie kan hetzelfde ijs blauw lijken. Controleer vóór kleurvergelijking of instrument en bandcombinatie gelijk zijn.

3. Ook vast ijs stroomt door zwaartekracht

Gletsjers bewegen door zwaartekracht terwijl ze bevroren blijven. Bij voldoende spanning vervormt ijs vanbinnen en afhankelijk van omstandigheden kan de ijsbasis ook over de bodem glijden. Het hoeft niet eerst volledig tot water te smelten om te bewegen. In bergen begrenzen dalen de route, maar op breed terrein buiten een dal kan ijs zich zijwaarts verspreiden. Zo’n brede ijsmassa aan de voet van bergen heet een piedmontgletsjer of voorlandgletsjer. Malaspina laat deze vorm goed zien.

Ook op de hoofdafbeelding kan de smalle ijsdoorgang bovenaan met het verbrede middendeel worden verbonden. Bergijs bereikt Malaspina via onder meer de Sewardgletsjer, en meerdere stromen komen samen op de kustvlakte. De grote waaier als een zelfstandig ijsmeer zien mist daardoor de verklaring voor zijn vorm. Een stilstaand beeld speelt de ijsbeweging echter niet af. De omtrek toont het verband tussen terrein en stroming, maar hoeveel een bepaald punt op een dag bewoog moet apart worden gemeten.

4. Donkere lijnen zijn door ijs vervoerde banden van steen en aarde

De donkerblauwe tot paarse lijnen op het ijsoppervlak en langs de randen zijn morenebanden. Ze bestaan uit steen, aarde en ander door de gletsjer meegevoerd puin. Waar twee ijsstromen samenvloeien, kan materiaal dat langs de zijkanten lag binnen de nieuwe stroom verdergaan. Donkere banden liggen daarom niet uitsluitend aan de buitenrand. Lijnen die langs samenvloeiende stromen naar binnen doorlopen geven aanwijzingen over de herkomst van het ijs.

Eén band betekent niet noodzakelijk één jaar zoals een boomring, en niet elke donkere lijn is een open scheur in het ijs. Puinbanden en ijsbreuken ontstaan door verschillende processen. Let op de hoofdafbeelding op de gebogen lange puinbanden tussen helder ijs. Eerst de zichtbare bochten herkennen en die daarna met de geologische uitleg van morenen verbinden voorkomt verwarring tussen wat te zien is en de verklaring ervoor.

5. Een surge verandert snelheid en garandeert geen gletsjergroei

Sommige gletsjers in deze regio kennen surges, perioden waarin ze sneller dan gewoonlijk bewegen. Zo’n snelle stroming kan één tot meerdere jaren duren; onregelmatige bewegingen kunnen puinbanden vouwen, samendrukken en onderling verschuiven. De ingewikkelde zigzags en grote bochten van Malaspina hangen met die stromingsgeschiedenis samen. Morenebanden bewegen en vervormen met het ijs en zijn geen vaste kaartlijnen die erop liggen.

Een surge betekent niet dat de totale hoeveelheid gletsjerijs is toegenomen. Stroomsnelheid, vooruitgang of terugtrekking van het gletsjerfront en door sneeuw aangevoerde of door smelten verloren hoeveelheden zijn verschillende waarnemingen. Ook een terugtrekkende gletsjer kan snel bewegen. De gebogen banden op dit beeld uit 2023 bewijzen evenmin dat op de opnamedag een surge gaande was of wat de precieze snelheid was. Om huidige beweging te beschrijven zijn waarnemingen van verschillende datums nodig.

6. Van één patroon naar waarnemingen door de tijd

Om snelheid te berekenen, vergelijk je hoe ver hetzelfde kenmerk verplaatste op ruimtelijk uitgelijnde beelden van verschillende tijdstippen en houd je rekening met de verstreken tijd. Oppervlaktekenmerken zoals morenepatronen volgen helpt ijsstroming te onderzoeken. Sneeuw, wolken en waarnemingsomstandigheden kunnen het uiterlijk van dezelfde plek veranderen; een kleurverandering wordt daarom niet zomaar in verplaatsingsafstand omgerekend. Kleur- en positieverandering onderscheiden is het begin van waarnemingen door de tijd.

Bekijk de hoofdafbeelding opnieuw en zoek achtereenvolgens de verbinding tussen bergen en brede ijsmassa, de gevouwen donkere banden in helder ijs en kleuren die van omliggend terrein verschillen. De vorm geeft aanwijzingen over de voorlandgletsjer, puinbanden over transport en vervorming, kleuren over gekozen golflengtebanden. Dit artikel gebruikt een waarnemingsbeeld uit echte satellietgegevens, geen denkbeeldige uitlegillustratie of foto in natuurlijke kleuren. Dit landschap lezen betekent de ruimtelijke kenmerken van één beeld begrijpen en snelheid en langetermijnverandering met gegevens van meerdere datums controleren.

Bronnen en verdere informatie

Dit artikel legt openbare informatie uit. Een bronvermelding betekent geen controle of goedkeuring door de genoemde organisatie.

Over de uitgever en contact

Andere artikelen over dit onderwerp