Kuyruk biçimlerini ezberleyince kedinin her duygusu anlaşılacakmış gibi görünse de aynı hareketin yorumu duruma ve bütün bedene göre değişir. Kulak, göz, ağırlığın yönü, hareket ve hemen önceki teması birlikte gözleyin. Davranışın amacını tahmin etmekten önce mevcut rahatsızlığı azaltmak ve kedinin mesafeyi seçmesini sağlamak gelir. Bu yazı, her hareketi tek kelimeye çeviren sözlük yerine gerçek karşılaşmalarda gözlem ve tepki sırasını anlatır.
1. Rahatlığın ölçüsünü olağan davranışta bulun
Rahat yatış, doğal kulaklar ve kendiliğinden yaklaşma çevreyle birlikte değerlendirildiğinde rahatlık ipucu olabilir. Alçalma veya katılaşma, kulakları geriye verme ve uzaklaşma ise temas ve uyaranları yeniden değerlendirme nedenidir. Ancak tek başına alçak duruş korkuyu kanıtlamaz. Av oyunundaki odaklanma ile dinlenme de öncesi ve sonrası görülmezse benzer görünebilir.
Dinlenme, oyun ve yemek sırasındaki olağan görüntüsünü karşılaştırma temeli olarak hatırlayın. Bazı kediler insana yakın dinlenip dokunulmak istemeyebilir. Yakınlık ile okşama izni aynı değildir. Birden büzülüyor veya önceden sevdiği bölgeye dokunulmasından kaçıyorsa yalnızca huysuzlaştığını düşünmeyin; ağrı ve sağlık değişikliğini değerlendirin. O kedinin alışılmış halinden farklılık, davranış sözlüğündeki ortalama resimden çoğu zaman daha yararlıdır.
2. Kuyruğu beden ve hareket yönüyle birlikte okuyun
Dik kuyrukla kendiliğinden yaklaşma dostça yaklaşımın ipucu olabilir. Ancak kuyruğun tek kısmını büyütüp duyguyu kesinleştirmeyin. Güçlü sallamada neye baktığını, dokunulup dokunulmadığını ve bedenin katılaşıp katılaşmadığını gözleyin. Köpeğin kuyruk sallamasıyla aynı anlama geldiğini varsaymayın. Kuyruk, duygu, uyarılma ve çevredeki olaylara ilişkin bilginin yalnızca bir parçasıdır.
Örneğin okşarken kuyruk hareketi artıyor ve başını çevirip ele bakıyorsa teması duraklatabilirsiniz. Gerçekten ısıracak mı diye devam etmeniz gerekmez. Penceredeki kuşa bakarken kuyruk ucunu oynatmasını da sırf sahibi yakında diye ona kızgınlık saymayın. Duruşu önceki olayla birleştirmek, “bu kuyruk her zaman şu duygu” tablosundan daha güvenli ve kullanışlı yorum sağlar.
3. Kulak, göz bebeği ve bakışı çevre de etkiler
Kulaklar yana veya geriye dönünce rahatsızlık ve tetikte olmayı düşünün ama ses ararken hareket etmelerini de hesaba katın. Göz bebeği yalnızca duygudan değil ışık düzeyinden de etkilenir. Karanlıkta büyüyen göz bebeği tek başına saldırı habercisi, aydınlıkta küçülen ise daima rahatlık göstergesi değildir. Beden gerginliği, mesafe ve gönüllü yaklaşmayı göz ve kulaklara ekleyin.
Uzun göz teması sağlamak için yüzüne yaklaşarak bakmayın. Rahat durduğu mesafeden bakışı yumuşakça çevirebilir veya yavaş kırpabilirsiniz, ama aynı yanıtı zorlamayın. Yavaş göz kapamayı her durumda sevgi ilanı saymak da aşırıdır. Başını çevirip geri çekiliyorsa peşinden gitmeyin. İnsan iyi niyetli olsa bile hayvanın bakıştan ve temastan kaçma seçeneği yoksa deneyimi farklı olabilir.
4. Mırlama sağlık ve memnuniyet garantisi değildir
Kedi rahatken mırlayabilir ama stres veya ağrıda da bu ses çıkabilir. Sırf mırlıyor diye ağrılı yere dokunmaya devam etmeyin veya yememe değişikliğini yok saymayın. Sesle birlikte duruş, iştah, hareket ve kaçınmayı değerlendirin. Yatarken mırladığı tek görüntü sağlık tanısı koydurmaz.
Mırlama titreşiminin kemik ve dokuları iyileştirdiği anlatısını evde tedavi yöntemi gibi kabul etmeyin. Fizyolojik olasılık ile gerçek hastada tedavi etkisinin kanıtlanması farklıdır. Örneğin mırlarken büzülüyor, dokunmadan kaçıyor ve yemeyi reddediyorsa bu değişiklikleri ayrıca veterinere bildirin. İnsanın sesi hoş bulması diğer sinyalleri örtmesin. Kayıt almak için bile hayvanı tutup uyarmaya ve sesi tekrar ettirmeye gerek yoktur.
5. Temas ve oyunda önce durma seçeneği oluşturun
Kedi yaklaşınca kısa, yumuşak temastan sonra durup tepkisine bakın. Yeniden kendi geliyor mu, başını veya bedenini çeviriyor mu? Bu, temas süresini tek taraflı uzatmaktan daha iyi kabul ölçüsüdür. Karnını göstermesi her zaman karın okşama isteği değildir. Tutmayın, yolunu kapatmayın; yüksek alan, saklanma ve geri çekilme yeri bırakın.
Oyunda el ve ayakları av gibi sallayıp ısırtmak yerine uygun araç kullanın, uyarılma ve yorgunluğu izleyin. Isırık ya da tırmalama sonrası ceza korku ve rahatsızlığı artırabilir. Çatışmada çıplak elle ayırmaya çalışmak da yaralanma riski taşır; önce güvenli mesafe ve çevre düzenlemesi gelir. Ani saldırganlık, ağrı şüphesi veya tekrarlayan çatışmada veterinere danışın. Beden dilini okumak saldırı anına kadar sabrı sınamak değil, durumu daha önce rahatlatmaktır.
6. Gözlem notlarıyla ailenin tepkilerini uyumlayın
“Akşam süpürge açıldı. Kulaklarını geri verip kanepe altına girdi. Ses bitince çıkıp su içti” gibi zaman, uyaran, davranış ve sonrasını ayırarak yazın. “Benden nefret ettiği için saklandı” yorumunu gözlemle karıştırmazsanız aile farklı açıklamalara rağmen ortak dayanak bulabilir. Kısa videoda bütün beden ve alan görülmesi yararlıdır; önemli anlar yeterlidir.
Örneğin yalnızca belirli biri kucaklayınca katılaşıyorsa kişiyi sevmediği sonucundan önce tutuşu, temas süresini ve uzaklaşma seçeneğini inceleyin. Temas azalsa da davranış değişikliği ve iştahsızlık sürüyorsa sağlık değerlendirmesi gerekir. Çevreyi değiştirdiğiniz tarihi ve gerçek tepkiyi yazmak sonraki kararı kolaylaştırır. Bazı sinyaller kesin yorumlanamaz. Bu belirsizliği kabul edip rahatlık ve güvenliği öne almak günlük yaşamda en yararlı beden dili okumasıdır.