Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Zonnestelsel en planeten

Waarom zijn poollichten groen? Licht op foto's en met het blote oog

Een echte poollichtfoto vanuit het internationale ruimtestation laat zien hoe zuurstof en stikstof licht uitzenden, waarom camera en oog kleuren anders weergeven en hoe je airglow en zonsopkomst herkent.

사냥개 (Sanyanggae)Gepubliceerd Bijgewerkt 11 min

Dit is een vertaling van het Koreaanse origineel. Koreaans origineel · Vertaalcontrole: Gecontroleerd door AI

Groene poollichtgordijnen achter donkere constructies van het internationale ruimtestation, met paarse en rode gloed, stadslichten en blauwwit licht van de zonsopkomst aan de rechter horizon
Noorderlicht boven Canada, op 15 september 2017 door Randy Bresnik vanuit het internationale ruimtestation gefotografeerd (ISS053-E-23965). NASA Earth Observatory heeft het verspreide JPEG bijgesneden, het contrast versterkt en lensartefacten verwijderd; deze website heeft het bestand niet verder gewijzigd. Ook airglow, stadslichten en zonsopkomst zijn zichtbaar.Beeldbron: NASA/Randy Bresnik · Image courtesy of the Earth Science and Remote Sensing Unit, NASA Johnson Space Center

1. Een groen gordijn vanuit de ruimte gefotografeerd

Achter donkere constructies strekt zich een groen gordijn uit, terwijl boven de gebogen aardrand paarse en rode gloed zichtbaar is. NASA-astronaut Randy Bresnik fotografeerde dit noorderlicht op 15 september 2017 vanuit het internationale ruimtestation. Het station vloog toen boven Ontario in Canada. NASA registreert de foto als ISS053-E-23965; hij is gemaakt met een Nikon D4 en een 24mm-objectief. Het uitgangspunt is licht in de atmosfeer gezien vanuit een baan om de aarde, geen blik vanaf de grond naar de hemel.

Onderscheid eerst de verticale groene structuren, de kleine verspreide lichtjes eronder en de heldere band aan de rechter horizon. Samen op één foto staan betekent niet dat ze door dezelfde oorzaak licht geven. Dit beeld bevat poollicht, stadslichten, airglow en het licht van de naderende zonsopkomst. Het is ook geen experiment dat het zicht met het blote oog van een waarnemer op de grond rechtstreeks vergelijkt met fotokleuren. De kleuren op de foto verklaren en vaststellen hoe iemand ter plaatse ze heeft gezien, zijn verschillende zaken.

2. Licht uit de atmosfeer in plaats van weerkaatst zonlicht

Poollicht wordt uitgezonden door atomen en moleculen in de hoge atmosfeer nadat ze energie hebben opgenomen. Snelle elektronen kunnen bij botsingen deeltjes zoals zuurstof en stikstof in aangeslagen energietoestanden brengen. Wanneer daarna energie als licht vrijkomt, ontstaat het zichtbare poollicht. Dit verschilt van wolken die maanlicht weerkaatsen of een regenboog die zonlicht breekt. Wie het groen uitlegt als een weerspiegeling van bossen op aarde of als groene wolken, mist de oorzaak.

De energieketen omvat de zonnewind en de aardse magnetosfeer. Wanneer de zonnewind en zijn magnetische veld wisselwerken met de magnetische omgeving van de aarde, kan energie naar de magnetosfeer worden overgedragen. Elektronen in de magnetosfeer kunnen vervolgens langs magnetische veldlijnen naar de hoge atmosfeer worden versneld. Energieoverdracht en elektronenversnelling meenemen is daarom nauwkeuriger dan aannemen dat elk deeltje van de zon rechtstreeks tegen de atmosfeer botst. Poollichten ontstaan op beide halfronden en hangen vaak samen met ovale gebieden rond de magnetische polen. Noorderlicht en zuiderlicht zijn geen vlammen van verschillende stoffen.

3. Dezelfde zuurstof kan groen én rood licht uitzenden

Zowel het kenmerkende groen als rood hangt samen met lichtemissie door zuurstofatomen. Ook hetzelfde element zendt ander licht uit naargelang de betrokken energietoestand. Stikstofemissies zijn belangrijk om blauwe, roze en paarse poollichten te verklaren. De zichtbare kleur hangt gezamenlijk af van het soort gas, de energietoestanden, de verdeling in de atmosfeer en de botsingsomstandigheden. Alleen groen poollicht echt noemen en andere kleuren onecht is onjuist; ook mag niet al het rode licht aan stikstof worden toegeschreven.

Luchtdichtheid en deeltjesverdeling veranderen met de hoogte, en daarmee ook welke emissies sterk naar voren komen. Ook is van belang dat aangeslagen deeltjes door een botsing energie kunnen verliezen voordat ze licht uitzenden. Je hoeft de hoogtes van kleuren echter niet te onthouden als vaste lagen zonder overlap. Verschillende emissies overlappen langs de gezichtslijn en de kleurweergave van de camera komt daar nog bij. Rekening houdend met die fysica en de opnamebeperkingen leidt dit artikel geen exacte hoogte of gasverhouding af uit alleen de kleuren. Zulke metingen vragen meer waarnemingsgegevens dan een gewone kleurenfoto.

4. Waarom poollicht op foto's helder en voor het oog bleek kan zijn

Bij zwak licht kunnen menselijke ogen helderheidsverschillen opmerken maar kleuren moeilijk onderscheiden. Daarom wordt zwak poollicht soms beschreven als grijze of witachtige banden. Helder poollicht kan ook met het blote oog kleuren tonen; de uitspraak dat alleen een camera die kleuren kan zien, is dus eveneens onjuist. Lichtsterkte en de aanpassing van het oog moeten samen worden bekeken. Dat één persoon geen kleur kon onderscheiden, mag niet worden veralgemeend tot het uiterlijk van alle poollichten.

Een camera registreert licht tijdens de belichtingstijd en maakt met de sensor en beeldverwerking een foto. NASA legt uit dat moderne digitale camera's poollicht kunnen vastleggen dat te zwak is om met het blote oog te zien. Een kleurrijke foto en een verslag van een bleek beeld kunnen dus allebei kloppen. Dat betekent niet dat een camera altijd nauwkeurigere kleuren toont. Controleer de opname-instellingen en de bewerking van de gepubliceerde versie. Deze foto bewijst niet dat hij exact de helderheid of kleursterkte weergeeft die de astronaut destijds met zijn ogen waarnam.

5. Niet elk licht aan de horizon is poollicht

NASA beschrijft de kleine verspreide lichtpuntjes onderaan als stadslichten op de grond. Ook de airglow, het eigen licht van de hoge atmosfeer langs de aardrand, wordt apart van het poollicht beschreven. De openbare uitleg van deze scène koppelt die emissie aan door zonlicht veroorzaakte chemische reacties. De heldere blauwwitte gloed aan de rechter horizon is de naderende zonsopkomst. Door de lichtbronnen te onderscheiden in plaats van alleen de vorm van het groene gordijn te bekijken, kun je in dezelfde foto zowel de ruimteomgeving als de aardse grens tussen dag en nacht herkennen.

Ook de bewerkingsgeschiedenis is beschikbaar. NASA Earth Observatory vermeldt dat deze verspreide versie is bijgesneden, dat het contrast is versterkt en dat lensartefacten zijn verwijderd. Deze website gebruikt dit JPEG-bestand zonder extra bijsnijden of kleurwijzigingen. De eerdere bewerking door de organisatie en het gebruik van het bestand door deze website zijn aparte stappen. Bewerking maakt de waarneming zelf niet onecht, maar het beeld mag ook niet worden voorgesteld als onbewerkte sensorgegevens of een exacte kopie van het menselijke zicht.

6. Vier controles voor je volgende poollichtfoto

Controleer bij een nieuwe foto achtereenvolgens de plaats en datum, het fotonummer of de apparatuur, de vermelde bewerkingen en de andere zichtbare lichtbronnen. Foto's vanaf de grond en vanuit het ruimtestation kijken in verschillende richtingen. Ook foto's van dezelfde dag hoeven bij andere plaatsen en tijdstippen niet dezelfde scène te vergelijken. Voorkom verwarring door de werkelijk waargenomen feiten uit de bron te scheiden van toegevoegde interpretaties, in plaats van de kleur van één foto meteen om te zetten in een hoogtemeting of een voorspelling voor een bepaalde streek.

Ook wanneer je zelf op poollicht wacht, garandeert één foto geen waarneming. Bekijk naast actuele ruimteweerinformatie ook bewolking, omgevingsverlichting en vrij zicht op de horizon, en kies een veilige observatieplek. Wil je foto's met de indruk van het blote oog vergelijken, noteer dan plaats, tijd en opnameomstandigheden samen. Een verschil betekent niet meteen fotomanipulatie of een mislukte waarneming. Het groen op deze foto is een aanwijzing voor atmosferische lichtemissie; die goed lezen vraagt aandacht voor zowel de oorzaak van het licht als de manier waarop het is vastgelegd.

Bronnen en verdere informatie

Dit artikel legt openbare informatie uit. Een bronvermelding betekent geen controle of goedkeuring door de genoemde organisatie.

Over de uitgever en contact

Andere artikelen over dit onderwerp