Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Układ Słoneczny i planety

Dlaczego zorza jest zielona? Światło na zdjęciu i widziane gołym okiem

Prawdziwe zdjęcie zorzy z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej pomaga zrozumieć emisje tlenu i azotu, różnice barw między aparatem a okiem oraz odróżnić poświatę niebieską od światła wschodu Słońca.

사냥개 (Sanyanggae)Opublikowano Zaktualizowano 10 minut

To tłumaczenie koreańskiego oryginału. Koreański oryginał · Weryfikacja tłumaczenia: Weryfikacja przez SI

Zielone kurtyny zorzy za ciemnymi konstrukcjami Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, fioletowy i czerwony blask, światła miast oraz błękitnobiałe światło wschodu Słońca na prawym horyzoncie
Zorza północna nad Kanadą sfotografowana przez Randy'ego Bresnika 15 września 2017 roku z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS053-E-23965). NASA Earth Observatory wykadrowało rozpowszechniany JPEG, zwiększyło kontrast i usunęło artefakty obiektywu; ta strona nie zmieniła pliku dodatkowo. Widać również poświatę niebieską, światła miast i światło wschodu Słońca.Źródło obrazu: NASA/Randy Bresnik · Image courtesy of the Earth Science and Remote Sensing Unit, NASA Johnson Space Center

1. Zielona kurtyna sfotografowana z kosmosu

Za ciemnymi konstrukcjami rozciąga się zielona kurtyna, a nad zakrzywionym brzegiem Ziemi widać fioletowe i czerwone poblaski. Tę zorzę polarną sfotografował astronauta NASA Randy Bresnik 15 września 2017 roku z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Stacja przelatywała wówczas nad kanadyjskim Ontario. Zdjęcie ma w katalogu NASA oznaczenie ISS053-E-23965; wykonano je aparatem Nikon D4 z obiektywem 24 mm. Punktem wyjścia jest widok światła atmosfery z orbity, a nie spojrzenie w niebo z powierzchni Ziemi.

Najpierw rozróżnij pionowe zielone pasma, małe rozproszone światła poniżej i jasny pas na prawym horyzoncie. Wspólne zarejestrowanie w jednym kadrze nie oznacza wspólnej przyczyny świecenia. Na tym zdjęciu są zorza, światła miast, poświata niebieska i światło zbliżającego się wschodu Słońca. Nie jest to też eksperyment zestawiający bezpośrednio widok obserwatora naziemnego gołym okiem z kolorami fotografii. Wyjaśnianie barw zdjęcia trzeba oddzielić od oceny tego, co człowiek mógł zobaczyć na miejscu.

2. Światło emitowane przez atmosferę, a nie odbicie Słońca

Światło zorzy emitują atomy i cząsteczki górnej atmosfery po otrzymaniu energii. Szybkie elektrony mogą podczas zderzeń z cząstkami takimi jak tlen i azot wzbudzać je do wyższych stanów energetycznych. Późniejsze oddawanie energii w postaci światła tworzy widoczną zorzę. Ten mechanizm różni się od odbijania światła Księżyca przez chmury czy załamywania promieni słonecznych w tęczy. Uznanie zieleni za odbicie lasów na powierzchni Ziemi lub za zielone chmury przesłania rzeczywistą przyczynę.

W łańcuchu przekazywania energii uczestniczą wiatr słoneczny i ziemska magnetosfera. Oddziaływanie wiatru słonecznego i jego pola magnetycznego z otoczeniem magnetycznym Ziemi może przekazywać energię do magnetosfery. Jej elektrony mogą następnie być przyspieszane wzdłuż linii pola ku górnej atmosferze. Uwzględnienie transferu energii i przyspieszania elektronów jest więc dokładniejsze niż założenie, że każda cząstka przylatująca ze Słońca uderza bezpośrednio w atmosferę. Zorze występują na obu półkulach, często w owalnych obszarach wokół biegunów magnetycznych. Zorza północna i południowa nie są płomieniami różnych substancji.

3. Ten sam tlen może świecić na zielono i czerwono

Zarówno charakterystyczna zieleń, jak i czerwień wiążą się z emisjami atomów tlenu. Ten sam pierwiastek może emitować różne światło zależnie od stanów energetycznych. Emisje azotu są ważne dla wyjaśnienia niebieskich, różowych i fioletowych barw zorzy. Obserwowana barwa zależy łącznie od rodzaju gazu, stanów energetycznych, rozmieszczenia w atmosferze i warunków zderzeń. Nieprawidłowy jest podział na prawdziwą zieloną zorzę i fałszywe pozostałe barwy; nie należy też przypisywać całej czerwieni azotowi.

Wraz z wysokością zmieniają się gęstość powietrza i rozmieszczenie cząstek, a więc także intensywność poszczególnych emisji. Ważna jest również utrata energii przez wzbudzoną cząstkę wskutek zderzenia, zanim zdąży ona wyemitować światło. Nie trzeba jednak zapamiętywać wysokości poszczególnych barw jako stałych, nieprzecinających się warstw. Emisje nakładają się wzdłuż linii widzenia, a dodatkowo działa odwzorowanie barw przez aparat. Uwzględniając tę fizykę i ograniczenia fotografii, artykuł nie wyznacza dokładnej wysokości ani udziałów gazów na podstawie samych kolorów. Taki pomiar wymaga obserwacji wykraczających poza zwykłe zdjęcie barwne.

4. Dlaczego zdjęcie jest wyraziste, a widok gołym okiem bywa blady

Przy słabym świetle ludzkie oko może zauważać różnice jasności, ale słabo rozróżniać kolory. Dlatego słabe zorze bywają opisywane jako szare lub białawe pasma. Jasne zorze mogą mieć widoczne kolory także gołym okiem, więc twierdzenie, że barwy są dostępne wyłącznie dla aparatu, również jest błędne. Trzeba uwzględnić natężenie obserwowanego światła i adaptację oka. Doświadczenia jednej osoby, która nie rozróżniła kolorów, nie należy uogólniać na wygląd wszystkich zórz.

Aparat rejestruje światło podczas ekspozycji i tworzy zdjęcie dzięki matrycy oraz przetwarzaniu obrazu. NASA wyjaśnia, że współczesne aparaty cyfrowe mogą rejestrować zorze zbyt słabe dla gołego oka. Wyrazista fotografia i relacja o bladym widoku mogą więc być jednocześnie prawdziwe. Nie oznacza to jednak, że aparat zawsze pokazuje dokładniejsze barwy. Należy sprawdzić ustawienia i obróbkę opublikowanej wersji. To zdjęcie nie dowodzi wiernego odtworzenia jasności ani nasycenia barw, które widział wtedy astronauta.

5. Nie każde światło na horyzoncie jest zorzą

NASA identyfikuje małe rozproszone punkty w dolnej części zdjęcia jako światła miast na powierzchni. Poświata niebieska biegnąca wzdłuż brzegu Ziemi jest również opisana oddzielnie od zorzy. To emisja górnej atmosfery; opis tej sceny wiąże ją z reakcjami chemicznymi wywołanymi światłem słonecznym. Jasny błękitnobiały blask na prawym horyzoncie to zbliżający się wschód Słońca. Rozróżnianie tych źródeł, zamiast skupiania się wyłącznie na kształcie zielonej kurtyny, pozwala odczytać na jednym zdjęciu środowisko kosmiczne i ziemską granicę dnia z nocą.

Można także sprawdzić historię obróbki. NASA Earth Observatory podaje, że rozpowszechniana wersja została wykadrowana, wzmocniona pod względem kontrastu i oczyszczona z artefaktów obiektywu. Ta strona wykorzystuje udostępniony plik JPEG bez dodatkowego kadrowania i zmiany kolorów. Wcześniejsza obróbka przez instytucję i użycie pliku przez tę stronę są odrębnymi etapami. Obróbka nie czyni samej obserwacji fałszywą, ale obrazu nie wolno też przedstawiać jako nieprzetworzonych danych z matrycy ani wiernego odwzorowania ludzkiego widzenia.

6. Cztery rzeczy do sprawdzenia na kolejnym zdjęciu zorzy

Oglądając nowe zdjęcie, sprawdź kolejno miejsce i datę wykonania, identyfikator lub sprzęt, ujawnioną obróbkę oraz inne widoczne źródła światła. Zdjęcia naziemne i ze stacji kosmicznej pokazują różne kierunki patrzenia. Nawet fotografie z tego samego dnia, lecz z innych miejsc i godzin, nie muszą porównywać tej samej sceny. Zamiast od razu zmieniać kolor zdjęcia w pomiar wysokości lub prognozę dla konkretnego regionu, oddziel fakty rzeczywiście zaobserwowane przez źródło od dopisanych interpretacji.

Jedna fotografia nie gwarantuje zobaczenia zorzy również wtedy, gdy samodzielnie na nią czekasz. Oprócz aktualnej pogody kosmicznej trzeba sprawdzić chmury, oświetlenie otoczenia i widoczność horyzontu oraz obserwować z bezpiecznego miejsca. Dla porównania zdjęcia z wrażeniem gołym okiem warto razem zapisać miejsce, godzinę i warunki fotografowania. Różnica między zapisami nie oznacza od razu manipulacji zdjęciem lub nieudanej obserwacji. Zieleń jest tu wskazówką dotyczącą emisji atmosferycznych; poprawne odczytanie tej wskazówki wymaga uwzględnienia zarówno przyczyny światła, jak i sposobu jego rejestracji.

Dowody i źródła

Artykuł wyjaśnia informacje ze źródeł publicznych. Cytowanie instytucji nie oznacza, że sprawdziła lub zatwierdziła tekst.

O wydawcy i kontakt

Inne artykuły na ten temat