Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Układ Słoneczny i planety

Dlaczego zachody Słońca na Marsie wyglądają na niebieskie? Rozpraszanie przez pył i kolory zdjęć sond

Prawdziwe zdjęcie zachodu Słońca z InSight wyjaśnia błękit wokół Słońca, rozpraszanie przez marsjański pył oraz różnicę między obrazem surowym a wersją z korekcją kolorów.

사냥개 (Sanyanggae)Opublikowano Zaktualizowano 12 minut

To tłumaczenie koreańskiego oryginału. Koreański oryginał · Weryfikacja tłumaczenia: Weryfikacja przez SI

Zdjęcie InSight przedstawiające niskie Słońce na Marsie, blade szaroniebieskie niebo wokół, ciemny grunt i wyposażenie lądownika na pierwszym planie
Marsjański zachód Słońca sfotografowany kamerą IDC lądownika InSight 25 kwietnia 2019 roku (PIA23202). Wersja z korekcją kolorów udostępniona przez NASA/JPL-Caltech jest używana bez modyfikacji pliku. Ta opublikowana wersja jest bliższa ludzkiemu widzeniu; nie jest obrazem temperatury w fałszywych kolorach.Źródło obrazu: NASA/JPL-Caltech

1. Błękitny wieczór na Czerwonej Planecie

Mars nazywany jest Czerwoną Planetą, lecz nie każda sfotografowana tam scena jest całkowicie czerwona. Na zdjęciu w tym artykule wokół nisko położonego Słońca nad ciemnym gruntem rozchodzi się blada szaroniebieska poświata. Lądownik InSight NASA zarejestrował ten zachód 25 kwietnia 2019 roku kamerą rozmieszczania instrumentów (IDC) na końcu ramienia robotycznego. Obraz opublikowano jako zapis wykonany około godziny 18:30 miejscowego czasu marsjańskiego w 145. solu misji. Sol oznacza marsjańską dobę używaną do liczenia dni misji; nie jest tym samym zapisem co ziemska data kalendarzowa ani lokalny czas czytelnika. Na początek trzeba odróżnić tę scenę od słynnych zachodów fotografowanych przez inne sondy.

Główne zdjęcie to opublikowana przez JPL wersja PIA23202 z korekcją kolorów. Nie jest to wymyślony obraz ziemskiego zachodu z niebieskim filtrem ani artystyczna wizja przyszłej wyprawy. Nie znaczy to jednak, że kolory ekranu idealnie odtwarzają wrażenie każdej osoby stojącej na miejscu. JPL udostępnia wersję surową oraz wersję z korekcją kolorów i wyjaśnia, że ta druga jest bliższa ludzkiemu widzeniu. Odczytując fotografię, należy łączyć rzeczywisty obiekt obserwacji, rejestrację danych przez kamerę i przetwarzanie kolorów do prezentacji.

2. Najpierw porównanie z czerwonymi zachodami na Ziemi

Światło słoneczne zawiera różne widzialne długości fal. Jednym z głównych powodów błękitu bezchmurnego nieba na Ziemi w dzień jest silniejsze rozpraszanie krótszych fal przez cząsteczki powietrza. Rozpraszanie zmienia kierunek światła wskutek oddziaływania z materią. Do oczu dociera zarówno światło bezpośrednio z kierunku Słońca, jak i światło rozproszone ku nam z innych części nieba. Mówiąc o kolorze nieba, trzeba więc najpierw odróżnić patrzenie na tarczę słoneczną od patrzenia obok niej lub nad głowę. Samo Słońce nie zmienia się za dnia w niebieską gwiazdę, a wieczorem w czerwoną.

Przy zachodzie światło słoneczne pokonuje długą, ukośną drogę przez atmosferę, zanim dotrze do obserwatora. Jeśli krótsze fale opuszczają ten tor wskutek rozproszenia w różnych kierunkach, czerwień i pomarańcz mogą stanowić większy udział światła nadal biegnącego ku obserwatorowi. Na rzeczywiste kolory wpływają również chmury i aerozole, dlatego zachody nie mają codziennie identycznej barwy ani jasności. Kluczowe jest wspólne rozpatrywanie składu i cząstek atmosfery, drogi światła oraz kierunku obserwacji. Proste przeniesienie znanej z Ziemi kolejności barw na inną planetę pomija działanie jej atmosfery.

3. Drobny marsjański pył zmienia rozkład kierunków

NASA wyjaśnia, że drobny pył zawieszony w cienkiej atmosferze Marsa ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia niebieskich zachodów. Marsjański pył ma inne rozmiary i właściwości niż cząsteczki ziemskiego powietrza, więc inaczej rozprowadza światło. W świetle dochodzącym od Słońca błękit pozostaje względnie skupiony wokół kierunków patrzenia bliskich Słońcu, podczas gdy żółć i czerwień rozchodzą się szerzej po niebie. Niebieskawa poświata wokół Słońca może zatem wyraźniej się ujawniać, gdy jest ono nisko. Nie oznacza to, że ziarenka świecą jak niebieska farba ani że atmosfera wytwarza wyłącznie niebieskie światło.

Nie chodzi o twierdzenie, że błękit w ogóle nie ulega rozpraszaniu, ale o różny dla poszczególnych barw rozkład kierunków, z których dociera światło. Także wyjaśnienie JPL dotyczące obserwacji Curiosity podkreśla, że błękit rozproszony przez pył pozostaje bliżej kierunku Słońca niż inne kolory. Nie należy więc streszczać tego zjawiska jako zmiany całego marsjańskiego nieba w błękitne jak ziemskie niebo w pogodny dzień w południe. Żółtawe lub czerwonawe niebo dzienne oraz błękit wokół zachodzącego Słońca mogą występować na tej samej planecie. Unikanie uogólniania barwy jednego kierunku na stałą barwę całej planety pozwala trafniej powiązać zdjęcie z zasadą fizyczną.

4. Nawet na Marsie zachody różnią się między sobą

Im niżej jest Słońce, tym dłuższa droga światła przez atmosferę, przez co różnice barw związane z pyłem mogą być wyraźniejsze. Nie można jednak wyjaśniać intensywności błękitu na zdjęciu samą ilością pyłu ani uznać, że bardziej niebieski obraz koniecznie oznacza więcej pyłu. W rzeczywistych obserwacjach należy łącznie uwzględniać stan i rozkład pyłu, wysokość Słońca, kierunek patrzenia i właściwości kamery. NASA opisuje zachód zarejestrowany przez Perseverance 9 listopada 2021 roku jako przykład, w którym mała ilość pyłu atmosferycznego sprawiła, że kolory były mniej wyraziste niż zwykle. To porównanie nie jest uniwersalnym wzornikiem barw ani prostym wzorem do mierzenia ilości pyłu.

Trzeba również odróżnić pojedyncze zdjęcie zachodu od zapisów następującego po nim zmierzchu. Nawet gdy tarcza słoneczna zniknie za horyzontem, wysoko położony pył może rozpraszać światło słoneczne i podtrzymywać słabą poświatę nieba. Naukowcy zestawiają jasność, kolory i warunki obserwacji o różnych porach, aby badać, do jakiej wysokości pył rozciąga się w atmosferze. Z jednego nieruchomego zdjęcia w tym artykule nie da się bezpośrednio odczytać długości zmierzchu ani wysokości pyłu. Piękna scena staje się danymi naukowymi dzięki wiedzy o tym, kiedy, gdzie, jakim instrumentem i w jaki sposób została zarejestrowana, a nie tylko dzięki wrażeniu jej kolorów.

5. Korekcja kolorów i fałszywe kolory to różne rzeczy

Czujniki kamer nie reagują na światło dokładnie tak samo jak ludzkie oczy. W publikacji JPL dotyczącej tej sceny niektóre szczegóły łatwiej dostrzec w wersji surowej, natomiast wersja z korekcją kolorów ma lepiej przybliżać ludzki sposób widzenia. Nazwy „obraz surowy” użytej dla tej publicznej wersji nie należy rozszerzać na gwarancję, że są to dane czujnika bez jakiegokolwiek przetwarzania. Korekcja nie czyni też prawdziwej obserwacji fałszywą. Trafniej jest sprawdzić cel danej wersji i interpretować jej barwy w granicach podanych w pierwotnym opisie.

Obraz w fałszywych kolorach, przypisujący różne barwy temperaturom z danych termicznej podczerwieni, służy innemu celowi. Wartość oznaczana tam kolorem niebieskim nie jest tą samą informacją co niebieskie światło na fotografii zachodu w świetle widzialnym. Zdjęcie w tym artykule nie przedstawia na niebiesko mapy temperatur powierzchni Marsa, a niebieskawy wygląd nieba nie pozwala określić temperatury ani obecności wody. Jasność i ustawienia kolorów ekranu także zmieniają wrażenie, dlatego wartości koloru pobranej ze zdjęcia internetowego nie należy traktować jak precyzyjnego pomiaru spektroskopowego na miejscu. Sprawdzenie najpierw wersji obrazu i zakresu obserwacji instrumentu pomaga nie mylić różnych rodzajów niebieskich zdjęć Marsa.

6. Co pokazuje zdjęcie, a jakie pytania pozostają otwarte

Spójrz ponownie na fotografię: najpierw na jasny obszar wokół niskiego Słońca, potem na rozciągające się szaroniebieskie niebo i wreszcie na granicę ciemnego gruntu. Źródło pozwala sprawdzić, że sondą był InSight, zdjęcie wykonano 25 kwietnia 2019 roku, kamerą była IDC, a wybrana wersja ma skorygowane kolory. Na potrzeby tego artykułu pobrano udostępniony JPEG i użyto go bez kadrowania ani zmian kolorów. Korekcja u źródła i dodatkowa edycja w tym serwisie to odrębne etapy. Aby odnaleźć to samo zdjęcie, warto użyć oznaczenia PIA23202 razem z nazwą wersji, unikając pomylenia jej z wersją surową.

Przechodząc od obserwacji do interpretacji, zaznacz również informacje nieobecne na zdjęciu. Jeden obraz nie pozwala ustalić temperatury powietrza tego dnia, dokładnego rozmiaru lub stężenia pyłu, koloru całego nieba ani czasu trwania późniejszego zmierzchu. Błękit nie dowodzi też istnienia atmosfery podobnej do ziemskiej ani oceanu. Ta scena pokazuje, że to samo światło słoneczne może docierać do nas w innych kolorach po spotkaniu z cząstkami innej atmosfery i przy innych warunkach obserwacji. Dobry początek rozumienia marsjańskich zachodów wykracza poza nazwanie tajemniczej barwy i obejmuje zarówno drogę światła, jak i proces powstania fotografii.

Dowody i źródła

Artykuł wyjaśnia informacje ze źródeł publicznych. Cytowanie instytucji nie oznacza, że sprawdziła lub zatwierdziła tekst.

O wydawcy i kontakt

Inne artykuły na ten temat