Sanyanggae LogoSanyanggae

🪐 Układ Słoneczny i planety

Czy niewidoczna strona Księżyca jest zawsze ciemna? Odczytujemy jego przejście przed Ziemią

Prawdziwe zdjęcie DSCOVR wyjaśnia różnicę między niewidoczną a nocną stroną Księżyca, obrót synchroniczny, jasność Ziemi i Księżyca oraz przesunięcia barw na brzegu tarczy.

사냥개 (Sanyanggae)Opublikowano Zaktualizowano 11 minut

To tłumaczenie koreańskiego oryginału. Koreański oryginał · Weryfikacja tłumaczenia: Weryfikacja przez SI

Szaro-brązowa niewidoczna z Ziemi strona Księżyca zasłania lewy dolny fragment błękitnej Ziemi z białymi chmurami; przy prawym konturze Księżyca widać cienką zieloną obwódkę
Ziemia i niewidoczna z Ziemi strona Księżyca zaobserwowane 16 lipca 2015 roku przez EPIC na pokładzie DSCOVR. PNG NASA/NOAA w naturalnych barwach łączy obserwacje przez kilka filtrów barwnych i jest użyty bez zmian pliku. Przesunięcia kolorów na brzegu wynikają z odstępu między ekspozycjami i ruchu Księżyca.Źródło obrazu: NASA/NOAA

1. Ciemniejszy od Ziemi, lecz oświetlony przez Słońce

Szaro-brązowy Księżyc znajduje się przed błękitną Ziemią. W porównaniu z białymi ziemskimi chmurami wygląda ciemno i obco, ale na jego powierzchni wyraźnie widać jasne i ciemne wzory. Nie jest to fotografia wykonana teleskopem z Ziemi. 16 lipca 2015 roku kamera EPIC należąca do NASA, na pokładzie DSCOVR, obserwowała Księżyc przechodzący przed naszą planetą. W lewej dolnej części obrazu zasłania on fragment Ziemi i pokazuje stronę niewidoczną z Ziemi zamiast znanej strony bliskiej. Aby zrozumieć zdjęcie, trzeba najpierw zapytać, gdzie znajduje się kamera i w którą stronę patrzy, a dopiero potem oceniać, jak ciemny wydaje się Księżyc.

DSCOVR obserwuje Ziemię z okolic L1, pierwszego punktu Lagrange’a między Słońcem a Ziemią. Z odległości około 1,5 miliona kilometrów od naszej planety może patrzeć na jej oświetloną stronę. Gdy Księżyc przecina to pole widzenia, jego strona odwrócona od Ziemi również jest oświetlona i zwrócona ku kamerze. Opublikowany obraz jest barwnym złożeniem rzeczywistych obserwacji, a nie wymyśloną sceną z osobnym zdjęciem Księżyca dowolnie doklejonym do Ziemi. Błędne założenie, że kamera stoi na powierzchni Ziemi, może sprawić, że możliwy widok wyda się niemożliwy.

2. Niewidoczna strona jest określona względem Ziemi, nie Słońca

Strona bliska to półkula Księżyca zwrócona ku Ziemi, a strona niewidoczna z Ziemi to półkula przeciwna. Z kolei strona dzienna i nocna zależą od tego, czy otrzymują bezpośrednie światło słoneczne. Są to dwa podziały o różnych punktach odniesienia. Podczas obiegu Księżyca wokół Ziemi oświetlone obszary przesuwają się po powierzchni, więc również na jego niewidocznej stronie występują dzień i noc. Gdy widzimy sierp lub pełnię, zmienia się przede wszystkim widoczny udział oświetlonej części tej samej bliskiej strony. Księżyc nie pokazuje codziennie nowej twarzy, a cień Ziemi nie tworzy zwykłych faz.

Ta fotografia prostuje wyobrażenie, że cała niewidoczna strona jest pogrążona w wiecznej nocy. Większość tarczy jest oświetlona, a przy prawej krawędzi pozostaje cienki ciemny skrawek. W pobliżu nowiu, gdy z Ziemi niemal nie widać Księżyca, kamera w innym miejscu może widzieć jego jasną dalszą stronę. Osobnym faktem jest istnienie przy biegunach den niektórych kraterów, które pozostają stale zacienione i nie otrzymują bezpośredniego światła słonecznego. Cienia konkretnych form terenu nie należy przypisywać całej półkuli. Z tego jednego zdjęcia nie można też odczytać obecności polarnego lodu ani temperatury dna krateru.

3. Księżyc obraca się, choć pokazuje tę samą twarz

Księżyc pokazuje Ziemi niemal tę samą stronę nie dlatego, że się nie obraca. Jego obrót jest synchroniczny: jeden obrót wokół osi zajmuje tyle samo czasu co jeden obieg wokół Ziemi. To stan związania pływowego. Postaw krzesło na środku pokoju i obejdź je, cały czas na nie patrząc. Aby pozostać zwróconym ku krzesłu, musisz kolejno kierować ciało ku różnym ścianom. Jeśli podczas obchodzenia krzesła utrzymasz ciało skierowane ku jednej ścianie, z miejsca krzesła będzie widać również twoje plecy. Porównanie objaśnia obrót i obieg, lecz nie odtwarza odległości ani prędkości ciał niebieskich.

Grawitacja Ziemi nieco odkształca Księżyc. W przeszłości oddziaływanie tego odkształcenia i obrotu rozpraszało energię w postaci ciepła, spowalniając obrót, aż zsynchronizował się on z obiegiem. Granica widocznego obszaru nie pozostaje jednak w każdej chwili idealnie nieruchoma. Libracja, związana między innymi z eliptyczną orbitą i nachyleniem Księżyca, pozwala zajrzeć nieco poza zwykłe brzegi. Dlatego „niemal ta sama strona” lepiej opisuje rzeczywiste obserwacje. Ta niewielka zmiana widoku różni się od obserwacji sondy patrzącej wprost na środek dalszej półkuli. Samo zwiększenie powiększenia ziemskiego teleskopu nie pokaże całej niewidocznej strony.

4. Oddzielamy jasność od wzorów terenu

Księżyc wygląda tu ciemniej od Ziemi, ale nie znaczy to, że panuje tam noc. Jego powierzchnia odbija tylko część padającego światła słonecznego, co wyraźnie widać przy jasnych obiektach, takich jak ziemskie chmury. Zdolność odbijania opisuje, ile otrzymanego światła ciało odsyła. Z Ziemi pełnia wydaje się jasna na tle ciemnego nocnego nieba; tutaj porównujemy ją z jasną Ziemią. Tło i ekspozycja mogą zmieniać wrażenie tego samego obiektu. Sama jasność ekranu nie wystarcza więc do stwierdzenia, czy dociera tam światło słoneczne.

Inny teren również sprawia, że dalsza strona wygląda obco. Po stronie zwróconej ku Ziemi wyróżniają się rozległe ciemne równiny zwane morzami księżycowymi. Nie są to morza wypełnione wodą, lecz obszary wypełnione dawną lawą, która później zastygła. Takie wielkie równiny są znacznie mniej rozległe na dalszej półkuli, dlatego jej układ plam różni się od znanego. Nie oznacza to, że nie ma tam żadnych ciemnych równin. Wzory zależą jednocześnie od właściwości odbijających skał i od oświetlenia. Zdjęcie całej tarczy nie pozwala określić rodzaju małego kamienia ani wieku pojedynczego krateru.

5. Skąd zieleń na krawędzi Księżyca?

Po powiększeniu prawego konturu Księżyca widać cienką zieloną obwódkę. Nie dowodzi ona obecności lasów ani zielonej atmosfery. Obrazy EPIC w naturalnych barwach powstają przez połączenie osobnych monochromatycznych obserwacji przez filtry czerwony, zielony i niebieski. Nie wykonano ich dokładnie jednocześnie. NASA wyjaśnia, że między ekspozycjami oddzielonymi o około trzydzieści sekund Księżyc porusza się względem Ziemi, przez co składowe barw nieco się rozmijają. Zieleń z prawej i subtelne przesunięcia innych kolorów z lewej trzeba więc odczytywać razem z kolejnością zdjęć i tym ruchem.

Złożenie barw nie oznacza wymyślenia obserwowanych ciał. Informacje zapisane przez czujnik z różnymi filtrami są przedstawiane jako widoczny obraz kolorowy. Określenie „naturalne barwy” nie gwarantuje też dokładnego odtworzenia wzroku każdej osoby na miejscu ani kolorów na każdym ekranie. Tutaj udostępniony przez NASA plik PNG wykorzystano bez kadrowania, zmiany barw i dodatkowego montażu. Powstanie obrazu w instytucji i przetwarzanie pliku na tej stronie to różne etapy. Nietypowe kolory przy brzegu najlepiej najpierw zestawić z opisem instrumentu i opublikowanej wersji.

6. Odczytujemy układ przestrzenny z jednej fotografii

Spójrz ponownie kolejno na białe ziemskie chmury, zasłaniający je Księżyc i wzory na jego powierzchni. Przesłonięcie wskazuje, że Księżyc jest z przodu, ale rzeczywista odległość między oboma ciałami nie została bezpośrednio zaznaczona. Stosunek wielkości tarcz również nie jest linijką odtwarzającą stosunek fizycznych średnic, ponieważ kamera znajduje się w różnej odległości od każdego ciała. Mierzenie samych tarcz w celu obliczenia rozmiaru lub orbity Księżyca, bez znajomości punktu obserwacji i odległości, może prowadzić do błędnego wniosku.

Na koniec odróżnij datę obserwacji, datę publikacji i nazwę misji, aby nie pomylić podobnych zdjęć. To obserwacja DSCOVR i EPIC z lipca 2015 roku, inna niż wschód Ziemi sfotografowany przez astronautów Apollo. Najważniejsze jest to, że niewidoczna strona opisuje relację do Ziemi, a dzień i noc — do Słońca. Pozornie ciemna powierzchnia, cienki nieoświetlony fragment i obwódka wynikająca ze składania barw mają na tym samym zdjęciu różne przyczyny. Ich rozróżnienie pozwala wykorzystać nietypowy widok Księżyca do wspólnego zrozumienia obrotu, obiegu, odbitego światła i instrumentów obserwacyjnych.

Dowody i źródła

Artykuł wyjaśnia informacje ze źródeł publicznych. Cytowanie instytucji nie oznacza, że sprawdziła lub zatwierdziła tekst.

O wydawcy i kontakt

Inne artykuły na ten temat