1. Sam koniec deszczu nie wystarczy do powstania tęczy
Kolorowe pasmo po deszczu może wyglądać jak pomalowany most zawieszony w chmurach. Tęcza jest jednak zjawiskiem optycznym wynikającym z odpowiedniego położenia światła słonecznego, kropel wody w powietrzu i obserwatora, a nie nieruchomym przedmiotem. Zwykle szuka się jej ze Słońcem za plecami i kroplami deszczu przed sobą. Nawet jeśli w miejscu obserwacji deszcz ustał, oświetlone krople z przodu mogą zapewnić właściwe warunki. Z kolei sam deszcz nie gwarantuje widoczności tęczy, jeśli Słońce jest zasłonięte lub patrzymy w niewłaściwą stronę.
Liczy się droga światła wpadającego do oczu, a nie tylko położenie całej chmury deszczowej. Dwie oddalone osoby mogą patrzeć na to samo niebo, lecz otrzymywać światło z różnych zbiorów kropel. Możemy mówić o tęczy w tym samym krajobrazie, ale nie jest to oglądanie tego samego pomalowanego przedmiotu z różnych stron. Dlatego też nie da się dotrzeć do pozornego końca tęczy, idąc w jego stronę. Gdy obserwator się przemieszcza, zmieniają się krople i warunki kierunku patrzenia, które tworzą widoczną tęczę.
2. W kropli zachodzą jednocześnie załamanie i odbicie
Załamanie to zmiana kierunku światła padającego ukośnie przy przejściu z powietrza do wody. Część światła po wejściu do kropli odbija się od jej tylnej granicy ku przodowi, a przy wyjściu z wody do powietrza ponownie się załamuje. Typowa droga wyjaśniająca tęczę pierwotną obejmuje załamanie przy wejściu, jedno odbicie wewnętrzne i załamanie przy wyjściu. Wyobrażanie kropli tylko jako płaskiego lustra lub pryzmatu utrudnia jednoczesne wyjaśnienie tej drogi i kierunku obserwacji.
Nie całe światło padające na kroplę biegnie tą drogą. Część odbija się w innych kierunkach lub przechodzi przez kroplę. Wspomnianego odbicia wewnętrznego nie trzeba też nazywać całkowitym wewnętrznym odbiciem. Na drogach wyjaśniających tęczę część światła może odbijać się na granicy, a część przez nią przechodzić. Prawdziwe krople różnią się kształtem i rozmiarem, lecz małe kuliste krople pomagają poznać zasadę. To uproszczenie służy wyjaśnieniu podstawowych zależności barwy i kąta, nie twierdzeniu, że każda kropla deszczu jest idealną kulą.
3. Kropla nie wytwarza nowych kolorów
Światło słoneczne obejmuje wiele długości fal. Współczynnik załamania wody zależy od długości fali, dlatego zmiana kierunku nieco różni się między kolorami. To dyspersja. Kropla nie dodaje pigmentów nieobecnych w białym świetle, lecz rozdziela wspólnie przybyłe światło na różne kierunki. Widzialne światło po stronie fioletu zwykle załamuje się w wodzie silniej niż światło po stronie czerwieni. Aby ustalić zewnętrzną barwę tęczy, trzeba jednak prześledzić całą drogę z odbiciem wewnętrznym i załamaniem na wyjściu, a nie tylko wejście.
W tęczy pierwotnej czerwień jest na zewnątrz, a fiolet wewnątrz. Często uczymy się siedmiu kolorów, ale rzeczywiste pasmo jest ciągłym widmem, nie próbnikiem farb podzielonym na siedem pól. Nazewnictwo kolorów może różnić się od wyrazistości, z jaką oczy lub zdjęcie rozróżniają pasy. Brak dokładnie siedmiu widocznych pasków na fotografii nie oznacza więc, że nie przedstawia ona tęczy. Wielkość kropel i warunki obserwacji wpływają również na wyrazistość barw i dodatkowe pasma, dlatego prosty schemat nie przewiduje wszystkich szczegółów.
4. Około 42 stopni to nie stała wysokość na niebie
Wyobraź sobie kierunek dokładnie przeciwny Słońcu, wskazywany przez cień twojej głowy. Zewnętrzny czerwony pas tęczy pierwotnej widać około 42 stopni od tego kierunku antysłonecznego. To kąt określony względem oka obserwatora, a nie odległość do kropel czy stała wysokość nad ziemią. Jasne pasmo powstaje, ponieważ światło wychodzące z kulistych kropel jest względnie skupione w pobliżu pewnego kąta. Wartość 42 stopni jest przybliżeniem wyjaśniającym zasadę, nie jedną dokładną wartością dla każdej barwy i rzeczywistej kropli.
Wszystkie linie patrzenia zachowujące ten sam kąt tworzą stożek, którego ślad na niebie tworzy okrąg. Z ziemi zwykle widzimy łuk, część tego okręgu, bo teren i obszar pod horyzontem zasłaniają resztę. Im niżej Słońce, tym bliżej horyzontu znajduje się kierunek antysłoneczny i tym wyższy może być widoczny łuk. Przy wysokim Słońcu większa część tego samego okręgu leży pod horyzontem. Wyjaśnia to zwykłe tęcze deszczowe widziane z płaskiego terenu, ale nie pozwala ogłaszać bezwzględnej niewidoczności także dla wysoko położonych obserwatorów patrzących na krople poniżej.
5. Zewnętrzny łuk podwójnej tęczy ma dodatkowe odbicie
Czasami poza tęczą pierwotną pojawia się słabsze kolorowe pasmo. Typowe światło tworzące tęczę wtórną opuszcza kroplę po dwóch odbiciach wewnętrznych. Inna droga przesuwa ją na zewnątrz i odwraca kolejność barw: w tęczy wtórnej czerwień jest wewnątrz, a fiolet na zewnątrz. To nie drugi obraz cienia tej samej tęczy na niebie ani po prostu światło tej samej drogi z jednym odbiciem przychodzące z większej odległości. Rozdzielenie dróg światła jest punktem wyjścia do zrozumienia kolejności kolorów.
Tęcza wtórna jest zwykle słabsza, bo drogą z dodatkowym odbiciem do oka dociera mniej światła. Obszar między obiema tęczami, mogący wyglądać na ciemniejszy od otoczenia, nazywa się ciemnym pasem Aleksandra. Nie oznacza to koniecznie czarnych chmur ani osobnej czarnej substancji w tym miejscu. Wiąże się to z rozkładem kierunków wyjścia typowych promieni tworzących oba łuki. Chmury tła i inne światło również wpływają na rzeczywistą jasność nieba, więc pojedyncza scena z ciemną przerwą nie pozwala obliczyć grubości chmury ani ilości deszczu.
6. Jak odczytywać tęcze koliste i fotografie
Z samolotu lub wysokiego punktu oświetlone krople poniżej obserwatora pozwalają zobaczyć większą część okręgu, czasem cały. Łuk oglądany z ziemi nie zmienił się w zupełnie inne zjawisko; zmieniły się warunki ograniczające widok. Podobną geometrię można obserwować w fontannach i rozpylonej wodzie, lecz nie każda mgiełka gwarantuje wyraźną tęczę. Patrzenie ku kroplom ze Słońcem za plecami pomaga zrozumieć kierunek obserwacji. Nie trzeba w tym celu patrzeć prosto na Słońce ani przemieszczać się w niebezpieczne miejsce.
Na zdjęciach rozpatruj razem wewnętrzną i zewnętrzną kolejność barw obu tęcz, związek horyzontu z łukiem i pozycję aparatu. Obiektyw szerokokątny i kadrowanie mogą zmieniać wrażenie, dlatego pojedyncze zdjęcie nie wyznacza odległości do kropel ani współrzędnych nieruchomego końca tęczy. Schemat artykułu opracowany przez Sanyanggae porządkuje trzy pytania: załamanie i odbicie wewnętrzne, dyspersję barw i kierunek obserwacji. Nie jest prawdziwą fotografią ani rysunkiem w skali z dokładnych obliczeń promieni i nie odtwarza wiernie wyrazistości kolorowych pasm.