1. ฝนหยุดเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้เกิดรุ้ง
เมื่อแถบสีปรากฏบนท้องฟ้าหลังฝนตก อาจดูคล้ายมีสะพานทาสีพาดอยู่ที่ใดสักแห่งในเมฆ แต่รุ้งไม่ใช่วัตถุที่อยู่กับที่ เป็นปรากฏการณ์ทางแสงที่เกิดเมื่อแสงแดด หยดน้ำในอากาศ และตำแหน่งผู้สังเกตสอดคล้องกัน โดยทั่วไปจะหาได้เมื่อหันหลังให้ดวงอาทิตย์แล้วมองหยดฝนด้านหน้า แม้ฝนจะหยุดในจุดที่เราอยู่ แต่หากด้านหน้ายังมีหยดน้ำรับแสงแดด เงื่อนไขก็อาจเหมาะสม ในทางกลับกัน แม้ฝนตกมาก่อน หากแสงแดดถูกบังหรือทิศที่มองไม่เหมาะ ก็อาจไม่เห็นรุ้ง
สิ่งสำคัญคือเส้นทางของแสงที่เข้าตา มากกว่าตำแหน่งของเมฆฝนทั้งก้อน แม้คนสองคนที่อยู่ห่างกันจะมองท้องฟ้าเดียวกัน แต่กลุ่มหยดน้ำที่ส่งแสงเข้าตาแต่ละคนต่างกัน เรียกว่าเป็นรุ้งในทิวทัศน์เดียวกันได้ แต่ต่างจากการมองวัตถุสีชิ้นเดียวกันจากคนละด้าน นี่เป็นเหตุผลที่แม้เดินไปยังสถานที่ที่ดูเหมือนเป็นปลายรุ้งก็ไม่อาจไปถึงปลายนั้นได้ เมื่อผู้สังเกตเคลื่อนที่ หยดน้ำและเงื่อนไขแนวสายตาที่ทำให้เห็นรุ้งก็เปลี่ยนตาม
2. ภายในหยดน้ำมีทั้งการหักเหและการสะท้อน
เมื่อแสงเดินทางจากอากาศเข้าสู่น้ำ การเปลี่ยนทิศทางของแสงที่เข้ามาในแนวเอียงเรียกว่าการหักเห แสงส่วนหนึ่งที่เข้าหยดน้ำจะสะท้อนที่ผิวด้านหลังกลับมาทางด้านหน้า แล้วหักเหอีกครั้งเมื่อออกจากน้ำสู่อากาศ เส้นทางตัวแทนที่ใช้อธิบายรุ้งปฐมภูมิคือการหักเหตอนเข้า การสะท้อนหนึ่งครั้งภายในหยด และการหักเหตอนออก หากคิดว่าหยดน้ำเป็นเพียงกระจกแบนหนึ่งบานหรือปริซึมหนึ่งชิ้น จะอธิบายทั้งเส้นทางนี้และทิศทางการสังเกตได้ยาก
ไม่ใช่แสงทั้งหมดที่กระทบหยดน้ำจะเดินตามเส้นทางนี้ บางส่วนสะท้อนไปทิศอื่นหรือส่งผ่านหยดน้ำ การสะท้อนภายในที่กล่าวถึงตรงนี้ก็ไม่จำเป็นต้องเรียกว่าการสะท้อนกลับหมด ในเส้นทางแสงที่อธิบายรุ้ง อาจมีทั้งส่วนที่สะท้อนและส่วนที่ส่งผ่านที่ขอบเขตผิว รูปร่างและขนาดของหยดฝนจริงแตกต่างกัน แต่เมื่อเริ่มเรียนหลักการ การนึกถึงหยดเล็กทรงกลมจะช่วยได้ นี่เป็นการทำให้ง่ายเพื่อเข้าใจความสัมพันธ์พื้นฐานของสีกับมุม ไม่ใช่การกล่าวว่าหยดฝนทุกหยดเป็นทรงกลมสมบูรณ์
3. สีไม่ได้ถูกสร้างขึ้นใหม่โดยหยดน้ำ
แสงแดดประกอบด้วยแสงหลายความยาวคลื่น ดัชนีหักเหของน้ำต่างกันตามความยาวคลื่น การเปลี่ยนทิศของแสงที่ตรงกับแต่ละสีจึงต่างกันเล็กน้อย เรียกว่าการกระจายแสง ไม่ใช่หยดน้ำเติมสีที่ไม่มีอยู่ในแสงขาว แต่เป็นแสงที่เดิมมาด้วยกันถูกแยกไปคนละทิศ สำหรับแสงที่มองเห็นซึ่งผ่านน้ำ โดยทั่วไปด้านสีม่วงหักเหมากกว่าด้านสีแดง อย่างไรก็ตาม เมื่อต้องตัดสินว่าสีใดอยู่ด้านนอกรุ้ง ต้องดูเส้นทางทั้งหมดรวมทั้งการสะท้อนภายในและการหักเหตอนออก ไม่ใช่ดูเฉพาะการหักเหตอนเข้า
รุ้งปฐมภูมิมีสีแดงอยู่ด้านนอกและสีม่วงด้านใน แม้มักเรียนว่ามีเจ็ดสี แต่แถบสีจริงเป็นสเปกตรัมต่อเนื่อง ไม่ใช่ตัวอย่างสีทาบ้านที่แบ่งเป็นเจ็ดช่อง วิธีเรียกชื่อสีกับความชัดของแถบที่ตาหรือภาพถ่ายแยกได้อาจต่างกัน ดังนั้นภาพที่ไม่เห็นเส้นครบเจ็ดเส้นพอดีไม่ได้หมายความว่าสิ่งนั้นไม่ใช่รุ้ง ขนาดหยดน้ำและเงื่อนไขการสังเกตยังมีผลต่อความชัดของสีและแถบเพิ่มเติม แผนภาพพื้นฐานง่าย ๆ จึงไม่สามารถทำนายลวดลายย่อยทุกอย่างได้
4. ประมาณ 42 องศาไม่ใช่ความสูงคงที่บนท้องฟ้า
ลองนึกถึงทิศที่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์พอดี หรือทิศที่เงาศีรษะของเราชี้ไป แถบแดงด้านนอกของรุ้งปฐมภูมิจะเห็นในทิศที่ห่างจากทิศตรงข้ามดวงอาทิตย์ซึ่งเป็นศูนย์กลางประมาณ 42 องศา นี่คือมุมที่มีตาของผู้สังเกตเป็นจุดอ้างอิง ไม่ใช่ระยะถึงหยดน้ำหรือความสูงคงที่เหนือพื้นดิน แถบสว่างเกิดเพราะแสงที่ออกจากหยดทรงกลมกระจุกตัวค่อนข้างมากใกล้มุมบางค่า 42 องศาเป็นค่าประมาณเพื่ออธิบายหลักการพื้นฐาน ไม่ใช่ค่าเดียวที่ใช้ได้อย่างแม่นยำกับทุกสีและหยดน้ำจริงทั้งหมด
เมื่อนำแนวสายตาทั้งหมดที่รักษามุมเดียวกันมารวมกัน จะได้รูปกรวย และรอยของทิศเหล่านั้นบนท้องฟ้าจะเป็นวงกลม จากพื้นดินมักเห็นเพียงส่วนโค้งของวงกลม เพราะบางส่วนถูกพื้นดินบังหรืออยู่ใต้ขอบฟ้า ยิ่งดวงอาทิตย์ต่ำ ทิศตรงข้ามดวงอาทิตย์ยิ่งอยู่ใกล้ขอบฟ้า และเห็นส่วนโค้งได้สูงขึ้น ในทางกลับกัน เมื่อดวงอาทิตย์สูง ส่วนของวงกลมเดียวกันที่อยู่ใต้ขอบฟ้าจะมากขึ้น นี่เป็นคำอธิบายรุ้งจากฝนที่พบทั่วไปบนพื้นราบ ไม่ควรขยายเป็นข้อสรุปว่าจะไม่มีทางเห็นรุ้งแม้จากที่สูงที่มองลงไปยังหยดน้ำด้านล่าง
5. แถบด้านนอกของรุ้งคู่มีการสะท้อนเพิ่มอีกหนึ่งครั้ง
บางครั้งเราจะเห็นรุ้งคู่ โดยมีแถบสีจางกว่าอยู่นอกรุ้งปฐมภูมิ แสงตัวแทนที่สร้างรุ้งทุติยภูมินี้จะออกมาหลังสะท้อนสองครั้งในหยดน้ำ เส้นทางที่ต่างออกไปทำให้ปรากฏด้านนอกรุ้งปฐมภูมิและมีลำดับสีกลับกัน รุ้งทุติยภูมิมีสีแดงด้านในและสีม่วงด้านนอก ไม่ใช่เงาของรุ้งเดียวกันที่ปรากฏเพิ่มบนฟ้า และไม่ใช่แสงจากเส้นทางสะท้อนครั้งเดียวแบบเดิมที่เพียงมาจากไกลกว่า การแยกเส้นทางต่าง ๆ เป็นจุดเริ่มต้นของการเข้าใจลำดับสี
รุ้งทุติยภูมิมักจางกว่าเพราะแสงที่เดินทางถึงตาผ่านเส้นทางซึ่งมีการสะท้อนเพิ่มเติมมีน้อยกว่า บริเวณระหว่างรุ้งปฐมภูมิกับทุติยภูมิที่ดูมืดกว่ารอบข้างเรียกว่าแถบมืดของอเล็กซานเดอร์ ไม่ได้หมายความว่าจะต้องมีเมฆดำหรือวัตถุสีดำอีกชนิดอยู่ตรงนั้น แต่เกี่ยวข้องกับการกระจายทิศทางที่รังสีตัวแทนของรุ้งทั้งสองออกมา ความสว่างของท้องฟ้าจริงยังขึ้นอยู่กับเมฆพื้นหลังและแสงอื่น จึงไม่อาจคำนวณความหนาเมฆฝนหรือปริมาณฝนจากฉากเดียวที่ช่องว่างดูมืด
6. วิธีทำความเข้าใจรุ้งวงกลมและภาพถ่าย
จากเครื่องบินหรือจุดสังเกตที่สูง ด้านล่างก็มีหยดน้ำที่รับแสงแดด จึงอาจเห็นวงรุ้งได้มากขึ้น บางครั้งครบทั้งวง ไม่ใช่ส่วนโค้งที่เห็นจากพื้นดินเปลี่ยนเป็นปรากฏการณ์คนละแบบ แต่เงื่อนไขที่บดบังทัศนวิสัยเปลี่ยนไป ในน้ำพุหรือละอองน้ำก็อาจเห็นเรขาคณิตคล้ายกัน แต่ไม่มีหลักประกันว่าละอองน้ำทุกกลุ่มจะให้รุ้งชัดเจน การหันหลังให้ดวงอาทิตย์แล้วมองบริเวณที่มีหยดน้ำช่วยให้เข้าใจทิศทางสังเกต ไม่จำเป็นต้องจ้องดวงอาทิตย์โดยตรงหรือย้ายไปจุดอันตรายเพื่อหารุ้ง
เมื่อดูภาพถ่าย ให้พิจารณาลำดับสีด้านในและด้านนอกของรุ้งปฐมภูมิกับทุติยภูมิ ความสัมพันธ์ระหว่างขอบฟ้ากับส่วนโค้ง และตำแหน่งถ่ายภาพร่วมกัน เลนส์มุมกว้างและขอบเขตที่ครอบตัดภาพอาจเปลี่ยนความรู้สึก จึงใช้ภาพเดียวกำหนดระยะถึงหยดน้ำหรือพิกัดปลายรุ้งที่ตายตัวไม่ได้ ภาพในบทความนี้เป็นแผนภาพอธิบายที่ Sanyanggae จัดทำ เพื่อสรุปสามคำถามคือการหักเหและสะท้อนภายใน การกระจายสี และทิศทางสังเกต ไม่ใช่ภาพสังเกตจริงหรือภาพตามมาตราส่วนจากการคำนวณรังสีอย่างแม่นยำ และไม่ใช่ข้อมูลที่จำลองความชัดของแถบสีตามจริงทุกประการ